Czytanie klasycznych tekstów sanskryckich przypomina przedzieranie się przez gęstą dżunglę. Nawet dla osób, które dobrze znają „język bogów”, Bhagawatapurana pozostaje wyzwaniem: szyk zdań jest przestawny, a znaczenia celowo wieloznaczne.
Tradycyjne przekłady często poddają się wobec tej trudności i dają nam suchy szkielet treści, w którym ginie to, co najważniejsze: rasa, czyli smak i nastrój oryginału. Nowe tłumaczenie dr. Andrzeja Babkiewicza próbuje to zmienić. Nie przekłada samej treści, tylko odtwarza po polsku rytm i poetyckie tętno sanskrytu.
Dr Babkiewicz łączy warsztat filologa z wrażliwością eseisty i pokazuje, że Bhagawata jest przede wszystkim wyrafinowanym dziełem literackim. Wymaga od czytelnika nie tylko analizy, lecz także duchowego współodczuwania.
Oto pięć kluczy do lektury, które pomagają zrozumieć, czym wyróżnia się ten przekład i jak głęboka jest myśl, którą oddaje.
1. Nie tylko święte pismo, ale i wielka poezja (kawja)
Bhagawatapurana zajmuje w kanonie indyjskim szczególne miejsce, ponieważ odchodzi od prostej narracji typowej dla innych Puran na rzecz kawji, czyli kunsztownej literatury pięknej. Widać to już w pierwszych strofach, tzw. mangala-stotrze, hymnie pomyślności, który pełni tu funkcję manifestu artystycznego.
Dr Babkiewicz postanowił oddać po polsku sanskryckie metra. Przekład pierwszej strofy opiera się na metrum śardula-wikridita, jednym z najdłuższych i najpiękniejszych w całym tekście.
Strofa składa się z czterech „ćwiartek” (pada), każda liczy 19 sylab, z cezurą po dwunastej sylabie. Innym przykładem jest szybkie metrum druta-wilambita. Dzięki temu polski czytelnik może niemal fizycznie poczuć rytm tekstu:
„Z niego świata powstanie implikuje się sam włada rzeczy on zna…”
Zwróćmy uwagę na owo „implikuje się”. Kryje się za nim filozoficzna metoda wnioskowania: anwaja (przez obecność) i wjatireka (przez nieobecność).
Właśnie ten tok rozumowania pokazuje Absolut jako źródło wszystkiego.
2. Świat „wysnuty z serca”
Ważnym elementem nowego tłumaczenia jest to, jak przedstawia stworzenie: nie jako chłodny akt woli, lecz jako coś głęboko wewnętrznego, wręcz „serdecznego”. Kluczowe jest tu słowo hryt, „serce”. Dr Babkiewicz zwraca uwagę, że Absolut „wysnuwa” wiedzę wedyjską właśnie sercem.
„Sercem wysnuł Brahmana prapoecie”.
Absolut objawia tu Brahmana, czyli wiedzę, Wedę, Adikawiemu, Prapoecie, czyli Brahmie, pierwszej stworzonej istocie. Serce jest w tym ujęciu siedzibą świadomości, myśli i uczuć jednocześnie.
Można w tym widzieć sugestię, że u podstaw świata nie leży mechaniczny algorytm, tylko więź i uczucie Stwórcy wobec stworzenia.
3. Synteza całej tradycji indyjskiej
Bhagawatapurana zbiera w sobie wcześniejszą tradycję indyjską. Jej autor to erudyta, który swobodnie porusza się między różnymi systemami filozoficznymi i buduje na nich swoją opowieść. W tekście znajdziemy wyraźne nawiązania do:
- Wedantasutry: początkowe słowa dżanmadj asja jatah to niemal dosłowny cytat z definicji Brahmana w tym dziele;
- Mantry Gajatri: słowo dhimahi („medytujmy”) na końcu pierwszej strofy jest bezpośrednim echem najważniejszej mantry Wed;
- Jogasutr Patańdżalego: tekst nawiązuje do czwartej części Jogasutr, w której mowa o osiąganiu doskonałości (siddhi) między innymi przez zioła, mantry i ascezę (oszadhi-mantra-tapah);
- Rygwedy i Bhagawadgity: autor wchodzi w twórczy dialog z hymnem Purusza-sukta i przekłada najstarsze hymny na nową wizję świata, opartą na oddaniu (bhakti).
4. Dla kogo jest ten tekst?
Bhagawata stawia czytelnikowi zaskakujący warunek. Z jednej strony poprzeczka jest bardzo wysoko: tekst jest przeznaczony dla ludzi wolnych od zazdrości i zawiści (nirmatsara).
Można by pomyśleć, że to lektura dla wybranych, a nie dla zwykłego śmiertelnika.
Zaraz potem autor jednak otwiera drzwi. Najważniejszą kwalifikacją okazuje się nie ascetyczna doskonałość, tylko śuśruszu: szczera, wręcz gorliwa chęć słuchania.
Tekst jest więc wymagający, jeśli chodzi o czystość intencji, a jednocześnie od razu dostępny dla każdego, kto słucha z uwagą i zapałem. To postawa słuchacza, a nie jego status, pozwala „pochwycić Boga w sercu”.
5. Dojrzały owoc, który „dziobnęła papuga”
Tekst nazywa siebie dojrzałym owocem, który spadł z drzewa Wed (nigama-kalpataru). W tej samej strofie owoc wychodzi z ust Śuki, a imię tego mędrca znaczy w sanskrycie również „papuga”.
W Indiach owoc nadjedzony przez papugę uchodzi za najsłodszy i najdojrzalszy, podobnie jak u nas owoc nadgryziony przez osy. Dzięki temu „dziobnięciu” nektar staje się płynny (rasa) i gotowy do picia.
Przekład Babkiewicza zachęca, żeby tego tekstu nie „czytać” w zwykłym sensie, tylko go „pić”: wielokrotnie i bez końca, smakując każdy niuans.
Na koniec: ku prawdzie kierujmy myśl
Wstęp zamyka wezwanie satjam param dhimahi. W tradycyjnych tłumaczeniach czytamy tu zwykle o „Prawdzie Najwyższej”, ale dr Babkiewicz od tego odchodzi.
Słowo param znaczy w sanskrycie to, co „dalekie”, „najdalsze”, „transcendentne”. Dlatego w tym przekładzie medytujemy nad Prawdą Transcendentną, praprzyczyną, która leży poza hierarchicznym obrazem świata.
Ciekawy jest też drobny spór tłumacza z redakcją o słowo „sioło”, którym oddał termin dhamna. Redaktorzy uważali, że „sioło” brzmi zbyt swojsko, ale dr Babkiewicz obronił tę formę.
Dhamna to bowiem nie tylko blask, ale przede wszystkim siedziba: miejsce bezpieczne, domowe, którego obecność rozprasza mryszę, czyli miraż świata.
Bhagawatapurana zostawia nas w stanie twórczego niepokoju. Czy świat jest złudzeniem (mrysza), czy rzeczywistością bez fałszu (amrysza)?
Tekst celowo posługuje się dwuznacznościami i nie daje łatwych odpowiedzi. Zamiast tego zaprasza do wysiłku.
Pytanie brzmi: czy jesteśmy gotowi podjąć lekturę, która obiecuje rozproszenie mirażu i zetknięcie z Prawdą, która zawsze pozostaje trochę „dalej” i każe szukać dalej?
(wyświetleń: 19)









Najnowsze komentarze