Wielu z nas, szukając odpowiedzi na pytania o sens życia w wielkich dziełach literatury światowej, trafia na indyjskie eposy: monumentalną Mahabharatę albo nastrojową Ramajanę. Jest jednak trzecie dzieło, jedno z fundamentów kultury indyjskiej, którego do tej pory nie przełożono na polski bezpośrednio z sanskrytu.

Mowa o Bhagawatapuranie, znanej też jako Śrimad Bhagawatam. Dzięki wieloletniej pracy dr. Andrzeja Babkiewicza, indologa i tłumacza, polski czytelnik po raz pierwszy dostaje przekład tego tekstu prosto z oryginału.

To ważne wydarzenie. Pod barwnymi opowieściami Bhagawatapurany kryje się bowiem zaskakująco precyzyjna metafizyka i psychologia.

Poniżej pięć cech tego tekstu, które zmieniają potoczne wyobrażenia o starożytnej mądrości Indii.

Purana BHAGAWATA księga 1

1. Poezja wysokiej próby (kawja)

Większość Puran pisano prostym, niemal kronikarskim językiem, zwykle w jednostajnym metrum śloka. Bhagawatapurana jest na ich tle wyjątkiem. Zalicza się ją do kawji, czyli kunsztownej poezji, w której liczy się każdy szczegół formy.

Tłumacz podkreśla, że każda strofa jest tu starannie skomponowaną „perełką”. Autorzy swobodnie zmieniają metra: od popularnych ośmiozgłoskowców po skomplikowane formy, takie jak dziewiętnastozgłoskowa śardula-wikridita, czyli dosłownie „igraszka tygrysa”.

Ta zmienność rytmu sprawia, że tekst czyta się jak żywą, zmieniającą tempo opowieść.

„W porównaniu z Mahabharatą Bhagawata jest perełką. Każda strofa, każdy rozdział jest idealnie skomponowany”.

Forma poetycka nie jest tu tylko ozdobą. Prawdy o rzeczywistości nie wystarczy przyswoić jako informacji, trzeba jej też doświadczyć, a piękno języka ma w tym pomóc. Uwrażliwia czytelnika na subtelniejsze stany świadomości.

2. Opowieść w opowieści

Bhagawatapurana jest zbudowana jak matrioszka: rozmowy zagnieżdżają się w rozmowach, czasem nawet na pięciu albo sześciu poziomach.

Główną ramą jest spotkanie mędrców w lesie Naimiszaranja. Narrator, Suta, przytacza tam rozmowę króla Parikszita z mędrcem Śuką, a Śuka odwołuje się do jeszcze dawniejszych rozmów bogów i riszich.

Taka budowa ma swoje uzasadnienie psychologiczne. W rozmowie z dr. Babkiewiczem padło porównanie do technik stosowanych we współczesnej hipnozie.

Wielopiętrowa narracja „zawiesza intelektualny umysł”: czytelnik gubi się w labiryncie mówców i przestaje analizować tekst wyłącznie rozumowo. Wtedy treść filozoficzna trafia do niego głębiej, trochę jak w medytacji.

3. Siedem dni do śmierci

Bhagawatapurana jest opowiadana w dramatycznych okolicznościach. Król Parikszit dowiaduje się, że został przeklęty i zostało mu tylko siedem dni życia.

Nie rozpacza. Zostawia królestwo, siada nad brzegiem Gangesu i zadaje zgromadzonym mędrcom podstawowe pytanie:

„Jakie są powinności człowieka w obliczu nieuchronnego końca?

Co ma robić ktoś, komu zostało tylko siedem dni życia?”

Cała dalsza treść dwunastu ksiąg jest odpowiedzią na to pytanie. W Indiach do dziś żywa jest tradycja Bhagawata-saptaha: siedmiodniowych recytacji, podczas których ludzie zbierają się, żeby wysłuchać całego dzieła w takim samym czasie, jaki miał król.

4. Cały świat w jednej księdze: od jogi po zegar wodny

Bhagawatapurana obejmuje prawie każdą dziedzinę ówczesnej wiedzy: od filozofii sankhji, przez wskazówki dotyczące jogi, po szczegółową kosmologię.

Są w niej nawet konkretne informacje techniczne, na przykład opis zegara wodnego z miedzianym naczyniem, które powoli tonie, napełniając się wodą przez otwór w dnie (księga trzecia).

W jedenastej księdze znajduje się Uddhawagita, obszerny wykład Uddhawy, często porównywany z Bhagawadgitą.

Rzeczywistość jest tu opisana w sposób bardzo bliski współczesnemu myśleniu: jako nierozerwalny splot „postrzegającego, postrzegania i tego, co postrzegane”.

Dla autorów Puran wiedza o mierzeniu czasu czy budowie kosmosu łączyła się z mądrością duchową. Poznanie praw materii było częścią poznawania ich Źródła.

5. Brahma, czyli każdy z nas

Postacie Bhagawatapurany często mają znaczenie symboliczne. Brahma, stwórca świata, rodzi się w całkowitej ciemności na lotosie, który wyrasta z pępka Wisznu. Na początku nie wie, kim jest ani po co istnieje.

Dr Babkiewicz widzi w Brahmie „jaźń niewiedzącą”, czyli obraz każdego człowieka, który przychodzi na świat i musi dopiero poznać samego siebie.

Takiego tekstu nie da się przeczytać raz i odłożyć. Jest przeznaczony do swadhjaji, czyli regularnego, trwającego całe życie recytowania i studiowania.

Kluczem do zrozumienia Bhagawatapurany jest bhakti, miłość i oddanie Bogu. Tekst sugeruje, że do najgłębszego zrozumienia rzeczywistości nie dochodzi się samą logiką, tylko przez zaangażowanie serca i pełen szacunku stosunek do życia.

Dwanaście ksiąg, dwanaście lat

Polski przekład Bhagawatapurany to praca na lata. Dr Andrzej Babkiewicz chce wydawać jedną księgę rocznie. Pierwsza jest już dostępna, druga czeka u wydawcy na recenzję naukową, trzecia jest gotowa i trafi do korekty, a nad czwartą tłumacz pracuje teraz, właśnie kończy szósty rozdział.

Dziś informacje przyswajamy w kilka sekund. Bhagawatapurana zadaje nam więc niewygodne pytanie: czy potrafilibyśmy poświęcić siedem dni na uważne wysłuchanie opowieści o naturze rzeczywistości?

Może warto zacząć od jednej strofy i sprawdzić, dlaczego ten tekst od stuleci przyciąga ludzi, którzy szukają czegoś więcej.

Książkę kupisz tutaj

Hari Om Tat Sat

Kryszna Kirtan

(wyświetleń: 47)